بازار؛ گروه کشاورزی: صنعت کنسرو، یکی از بخش های کلیدی صنایع غذایی کشور، این روزها با افزایش بیسابقه هزینه های تولید و اختلال در تأمین مواد اولیه روبه رو است. به عبارت دقیق تر حذف ارز ترجیحی فشار بر تولیدکنندگان را افزایش و بازار داخلی و صادراتی محصولات کنسروی را تحت الشعاع قرار داده است. برای بررسی جزئیات این چالش ها و راهکارهای پیش رو، گفت و گویی با «علی اکبر قدیریان»، دبیر سندیکای صنایع کنسرو ایران انجام داده ایم که در ادامه می خوانید.
*وضعیت کلی صنعت کنسرو کشور در شرایط فعلی چگونه است؟
همانطور که می دانید صنعت کنسرو نقش مهمی در فرآوری محصولات کشاورزی و شیلاتی، کاهش ضایعات و تأمین غذاهای ماندگار برای اقشار مختلف جامعه دارد. با این حال، بخش قابل توجهی از ظرفیت کارخانجات تولیدی بلااستفاده مانده یا با حداقل توان فعالیت میکند. در واقع «افزایش مستمر هزینههای تولید، ناپایداری در تأمین مواد اولیه و اختلال در زنجیره تأمین» باعث کاهش بهره وری واحدها شده و در برخی موارد خطوط تولید متوقف و یا با کم ترین توان در حال فعالیت هستند.
*با توجه به این که از جدیدترین اقدامات دولت بحث آزادسازی نرخ ارز است که بر بخش های مختلف تولید تاثیرگذار بوده است، این اقدام چه تأثیری بر صنعت کنسرو داشته است؟
صنعت کنسرو به طور اصولی با حذف ارز ترجیحی موافق بوده و آن را گامی در جهت اصلاح ساختارهای معیوب، شفاف سازی زنجیره تأمین و جلوگیری از رانت می داند. به همین واسطه فعالان این صنعت از ابتدا اعلام کرده اند که در مسیر اصلاحات اقتصادی، همراه و همجهت با سیاست های دولت هستند؛ مشروط بر اینکه این اصلاحات با سازوکارهای اجرایی و حمایتی متناسب همراه باشد.
با این وجود مساله فعلی، نه اصل حذف ارز ترجیحی، بلکه نحوه و زمان بندی اجرای آن است. یعنی حذف ارز ترجیحی در شرایطی انجام شد که بخش عمده ای از مواد اولیه صنعت کنسرو، وارداتی است و این عدم توازن، فشار مضاعفی بر تولیدکننده وارد کرده است.
نکته قابل توجه این است که با حذف ارز ترجیحی، بهای تمام شده تولید به شدت افزایش یافته است. اقلام وارداتی مانند روغن، ماهی وارداتی، ورق قوطی، درب و مواد بسته بندی و… در این صنعت مورد استفاده قرار می گیرند که با نرخ های چند برابری تأمین می شوند. این در حالی است که سرمایه در گردش واحدها متناسب با این افزایش هزینه رشد نکرده و بسیاری از واحدها با کمبود نقدینگی مواجه شده اند.
موضوع مهم دیگر پس از حذف ارز ترجیحی، فرآیند تخصیص ارز و ترخیص مواد اولیه است که با تأخیرهای طولانی همراه شده است. در مواردی، مواد اولیه بیش از چند ماه در صف تخصیص ارز باقی مانده اند، در حالی که محصول نهایی قبلاً با قیمت های تالار اول و بر مبنای نرخ های قبلی به بازار عرضه شده و اکنون تولید کننده با مطالبه مابه التفاوت ارزی مواجه است.
*این تغییرات چه تأثیری بر بازار مصرف گذاشته است؟
طبیعتاً افزایش بهای تمام شده باعث اصلاح قیمت مصرف کننده شده است. به این ترتیب شاهد هستیم که برخی محصولات کنسروی که پیش تر به راحتی در دسترس خانوارها قرار داشتند، به تدریج از سبد مصرف دهک های متوسط و پایین درحال حذف شدن هستند یا مصرف آن ها کاهش پیدا کرده است. این موضوع نیز فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
*وضعیت صادرات صنعت کنسرو کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟
مسلما «افزایش هزینه های داخلی و محدود بودن مشوق های صادراتی»، رقابت پذیری صنعت را در بازارهای هدف تحت تأثیر قرار داده است با این حال، برخی محصولات روند مثبت صادراتی داشتهاند. برای مثال، صادرات کنسرو ماهی تون در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ حدود ۳۷ درصد افزایش داشته است.
در مقابل، صادرات کنسرو رب گوجه فرنگی کاهش را تجربه کرده و میزان آن در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه در سال قبل حدود ۱۷ درصد کاهش یافته است.
این آمار نشان می دهد که در حالی که برخی محصولات توانسته اند جایگاه خود را در بازارهای بین المللی حفظ یا ارتقا دهند، برخی محصولات با چالش های جدی مواجه هستند و نیاز به راهکارهای حمایتی دارند.
*شما به عنوان یک فعال صنعت، برای بهبود شرایط این صنعت چه راهکارهایی را ضروری میدانید؟
باز هم تاکید می کنم که صنعت کنسرو همچنان بر موضع خود مبنی بر حمایت از حذف ارز ترجیحی بهعنوان یک اصلاح ساختاری تأکید دارد، اما معتقد است تداوم تولید و حفظ امنیت غذایی کشور مستلزم یکسری اقدامات است که از مهمترین آنها می توان به «تسریع در تخصیص و تأمین ارز، تامین به هنگام مواد اولیه تولید و پیشبینی سازوکارهای جبرانی برای سرمایه در گردش و پرهیز از تحمیل مابه التفاوت های ناگهانی به تولیدکننده» اشاره کرد.
