به گزارش خبرنگار مهر، نشست علمی-پژوهشی «اهلبیت علیهمالسلام در سنت عثمانی» به همت پژوهشگاه باقرالعلوم علیهالسلام در شهر قم برگزار شد. در این نشست، سعید طاووسی مسرور، استاد تاریخ اسلام دانشگاه علامه طباطبایی، محمدکاظم رحمتی، عضو هیئت علمی دانشنامه جهان اسلام، مهدی جمالیفر، معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه مذاهب اسلامی و محمدرضا محمدینجات حضور داشتند. همچنین کارشناسانی از سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و مجمع جهانی اهلبیت علیهمالسلام در این برنامه مشارکت داشتند .
در ابتدای نشست، طاووسی با اشاره به فراگیری محبت اهلبیت در سراسر قلمرو عثمانی، این دیدگاه را که مرکز ثقل تاریخی حب اهلبیت صرفاً به ایران محدود بوده، به چالش کشید.
وی با استناد به آثار و عبارات عالمان عثمانی از جمله جلالالدین دوانی و ملا فناری، توسل به اهلبیت، بهویژه پنجتن آلعبا، را امری رایج در سنت دینی عثمانی دانست که در ادعیه و متون اعتقادی نخبگان نیز بازتاب یافته است.
وی جلوههای این ارادت را در عرصههایی همچون خوشنویسی، نگارگری، کتیبهها و موسیقی مذهبی برشمرد و با اشاره به رواج نامهایی چون «فاطمه» و «عایشه» در ترکیه معاصر، استمرار فرهنگی محبت اهلبیت را در زیست روزمره جامعه ترکیه قابل مشاهده دانست.
در ادامه، رحمتی با تمرکز بر میراث مکتوب، به سنت نسخهپردازی و مقتلنویسی در قلمرو عثمانی پرداخت و تأکید کرد که مقتلنویسی پدیدهای محدود به شیعه نبوده و در گسترهای از آسیای میانه تا آناتولی، در میان جوامع عمدتاً حنفی نیز رواج داشته است. به گفته وی، بخشی از این مقتلنامهها بهصورت نسخههای مصور و نفیس برای دربارها و طبقات اشرافی تهیه میشده و نقش مهمی در شکلگیری فرهنگ بصری مرتبط با اهلبیت ایفا کرده است.
وی همچنین به وجود نسخههای نفیس نهجالبلاغه در کتابخانههای ترکیه اشاره کرد و از جایگاه آثار سید رضی و سید مرتضی، بهویژه «امالی سید مرتضی»، در میان نخبگان عثمانی سخن گفت. رحمتی وجود نسخههایی با اجازه روایت علمای برجسته شیعه در کتابخانههای ترکیه را نشانه اهتمام فرهنگی نخبگان عثمانی به این میراث دانست.
در بخش دیگری از نشست، پیام تصویری محمد چلنگ، عضو هیئتعلمی دانشگاه اولوداغ بورسا، پخش شد. وی محبت اهلبیت را از ارکان بنیادین فرهنگ اسلامی دانست که در سنت عثمانی، بهویژه در قالب تصوف و دینداری مردمی، تبلور یافته است. به گفته او، بسیاری از طریقتهای صوفیانه، ائمه اهلبیت را مرشد و بنیانگذار معنوی خود میدانند.
طاووسی در ادامه، با تأکید بر ظرفیت محبت اهلبیت برای تقویت وحدت اسلامی، این مفهوم را از مهمترین محورهای مشترک میان مسلمانان شیعه و سنی دانست.
وی با اشاره به مشاهدات خود از مساجد ترکیه، حضور نام چهار خلیفه و امام حسن و امام حسین علیهماالسلام را در کنار نام خداوند و پیامبر اکرم(ص) نشانهای از جایگاه اهلبیت در فرهنگ دینی این کشور عنوان کرد.
او همچنین با استناد به متون کلاسیک فارسی و عربی و نمونههایی از عطار، جامی و اشعار منسوب به امام شافعی، بر گستردگی محبت اهلبیت در میان عالمان و ادیبان اهلسنت تأکید کرد و به پدیده تاریخی «اهلسنت دوازدهامامی» اشاره داشت.
در ادامه، جمالیفر با طرح بحث «همگرایی» و «تقریب مذاهب»، سوءظن و تصویرسازیهای نادرست را از مهمترین موانع وحدت در جهان اسلام دانست و بر ضرورت مدیریت تصویر و بازنمایی صحیح مشترکات تأکید کرد. وی محبت اهلبیت را دارای نمودهای ملموس و ناملموس در فرهنگ اسلامی برشمرد و خواستار ثبت و بازتولید رسانهای این میراث شد.
محمدرضا محمدینجات نیز با تأکید بر ضرورت ترجمه مفاهیم علمی تقریب به زبان رسانه، بر لزوم اقناع مدیران و تصمیمسازان فرهنگی برای توجه به مشترکات مذهبی تأکید کرد و این رویکرد را راهبردی کلان دانست.
در بخش پایانی نشست، حاضران دیدگاهها و پرسشهای خود را مطرح کردند و مباحثی درباره میراث تاریخی بقیع، چالشهای گفتمان تقریب و ضرورت پرهیز از نگاه تکبعدی به مسئله همگرایی مورد بحث قرار گرفت.
نشست «اهلبیت علیهمالسلام در سنت عثمانی» در پایان با تأکید بر ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی محبت اهلبیت بهعنوان زمینهای برای تقویت همگرایی در جهان اسلام و با ذکر صلوات بر محمد و آل محمد به کار خود پایان داد.
