به گزارش خبرنگار مهر، واقع شدن مرقد امام هادی (ع)، امام حسن عسکری (ع) و سرداب مقدس غیبت حضرت صاحب الزمان (عج) در سامراء، تقدس این مکان و شهر را نزد شیعیان دوچندان کرده است.
این سه امام از سال ۲۴۳ تا ۲۶۰ قمری، یعنی از زمان هجرت امام هادی (ع) از مدینه تا آغاز غیبت صغرای امام زمان(عج)، در این خانه زندگی کردهاند.به تعبیری این خانه، ملک و میراث پدری امام زمان(عج) و مرقد امام هادی و همسرشان سوسن خاتون، امام عسکری(ع) و همسرشان نرجس خاتون و عمه امام عسکری(ع) یعنی حکیمه خاتون است و شاید تنها مکانی باشد که تعلق آن به حضرت حجت(عج) ثابت است و زادگاه و خانه پدری امام عصر به شمار میآید.
نقش آفرینی ایرانیان در عمران خانه پدری امام عصر به دوران قدرت گرفتن آل بویه باز میگردد. بنای مزارگون امامین عسکریین علیهم السلام را امیر آل بویه ابوالحسین احمد دیلمی ملقب به معزالدوله در سال ۳۳۷ قمری ساخت و صندوقی چوبین بر روی مزارها قرار داد. زیارت سامرا از روزگار او نظم و نسق تازه ای یافت. در سال ۳۶۸ قمری ابو شجاع فناخسرو دیلمی ملقب به عضدالدوله صحن را توسعه داد.
یکی از پادشاهان آل بویه به نام امیرارسلان مظفر بن عبد الله ملقب به بساسیری در سال ۴۴۵قمری پس از نوسازی گنبد و دو ضریح، صندوقی از ساج با ارائه طلا بر مزار دو امام قرار داد.در سال ۴۹۵ قمری امیر برکیارق سلجوقی به اهتمام مجد الملک وزیر فرهیخته خود، به مرمت گنبد و رواق و صحن روضه امامین عسکریین(ع) همت گماشت و دربهای چوبی منقش برای حرم ساخت و نصب کرد.
مهم ترین عمارت حرم را سلطان جلایری، ابواویس حسن در سال ۷۵۰ قمری با احداث دوباره گنبد و تزئین حرم انجام داد. این بنا نزدیک به پانصد سال باقی ماند تا در آتش سوزی سال ۱۱۰۶قمری خساراتی به صندوق های مضجع شریف وارد شد. با اهتمام آخرین پادشاه صفوی شاه سلطان حسین پیش از سال ۱۱۴۲ قمری بخش هایی از حرم امامین عسکریین(ع) مرمت شد. در سال ۱۲۰۰ قمری حاکم خوی احمد خان دنبلی و پسرش حسین، عملیات نوسازی و بازسازی گسترده حرم امامین عسکریین را آغاز کردند. در این عملیات که ۲۵ سال به طول انجامید با مشابهت سازی با حرم علوی، تغییراتی در صحن و سرداب ایجاد شد. حاکم خوی به هنگام بازدید از پروژه و زیارت سامرا از دنیا رفت و در همان جا نیز به خاک سپرده شد. پس از مرگ احمدخان دنبلی و قطع اعتبارات از ایران، پیشکار او، میرزای سلماسی با پذیرفتن پرداخت باقی هزینه ها، این مجموعه را به پایان رساند.
خرج بخشی از ارثیه امیرکبیر برای بازسازی حرم سامرا
حدود ۵۵ سال بعد در سال ۱۲۸۰ قمری در پی موافقت دولت عثمانی با اقدامات دولت ایران و صدور مجوز ترمیم و توسعه حرم، حاج حسن معمار زیر نظر شیخ عبدالحسین تهرانی از ثلث ماترک میرزا تقی خان امیرکبیر، عملیات طلاکاری گنبد تعویض ضریح کاشی کاری گنبد و منارهها را انجام داد.
شیخ عبدالحسین تهرانی با درایت خود توانست از محل باقی ماندۀ مصالح حرم سامرا تحکیم استحکامات و سنگ فرش حرم امامین کاظمین را نیز به انجام برساند.از سال ۱۲۸۲ قمری تا ۱۲۸۴ قمری آجرهای طلای اهدایی دولت ایران پس از سفری طولانی با گذر از تمام عتبات عراق و تبرک خشت ها برای طلاکاری گنبد امامین عسکریین(ع) به سامرا رسید.سال ۱۲۸۵ قمری ضریح هم تعویض شد و چلچراغی نیز به حرم تقدیم شد تا همه چیز برای سفر سال ۱۲۸۷ قمری ناصرالدین شاه به عتبات و بازدید او از سامرا آماده باشد.
فراخوان آیت الله میرزا حسن شیرازی برای ساخت مدرسه دینی
در سال ۱۲۹۶ قمری در حالی که سامرا در آستانه فتنهای مذهبی و آزار شیعیان قرار داشت، آیت الله میرزا حسن شیرازی تصمیم به هجرت به سامرا و تأسیس مدرسه علوم دینی در این شهر گرفت و برای خرید زمینی متصل به صحن حرم مطهر فراخوان داد.
این تصمیم در سالهای بعد منجر به هجرت عالمانی چون سید محمد مجتهد به سامرا و فرونشاندن فتنه مذهبی در این شهر شد.در سال ۱۳۰۶ قمری برخی از تجار ایرانی زائر عتبات با مشاهده گسست هایی در گنبد درخواست مرمت حرم را مطرح کردند.در پی آن در سال ۱۳۰۸ قمری دولت عثمانی درخواستی برای تهیه گزارش از چگونگی روند مرمت گنبد ارائه کرد.
سال بعد ناصرالدین شاه، تقاضای تعجیل در آغاز مرمت گنبد را برای دولت عثمانی ارسال داشت اما گنبد در نهایت در سال ۱۳۱۰ قمری تخریب شد.سال ۱۳۱۲ قمری با درخواست ایران برای بازسازی گنبدهای سامرا و کاظمین موافقت شد. با وجود اغتشاشات و درگیریهای مسلحانه در عراق کار بازسازی حرم چندان آسان نبود. دولت عثمانی برای جلوگیری از توسعه تشیع در سامرا در سال ۱۳۱۳ قمری شیخ سعید افندی را به مسئولیت بازسازی حرم گماشت که مورد قدردانی مظفرالدین شاه قرار گرفت. سال ۱۳۱۵ قمری ایران توانست آقاعبدالهادی استرآبادی و استاد محسن معمار را برای برآورد خسارت گنبد حرم امامین عسکریین(ع) به سامرا اعزام کند و در همین سال حاج صالح کربلایی کار بازسازی بزرگترین گنبد خشتی عتبات را آغاز کرد.با رحلت میرزای شیرازی و هجرت آیت الله سید اسماعیل صدر اصفهانی به کربلا حرم امامین عسکریین در غربت و بی مهری قرار گرفت. در سال ۱۳۱۷ قمری مظفرالدین شاه دستور تأمین روشنایی حرم مطهر امامین عسکریین علی را به همت میرزا محمد ذوالریاستین صادر کرد.
در سال ۱۳۲۲ قمری میرزا حمید خان فرزند نظام العلمای خراسانی مسئول مرمت گنبد شد. در سال ۱۳۲۶ قمری دولت عثمانی مجددا به تجار ایرانی اجازه داد برای مرمت حرم اقدام کنند با این شرط که به مستحدثات اهل سنت خسارتی وارد نشود.در سال ۱۳۶۰ قمری ضریح قدیمی مضجع حسینی به سامرا منتقل و بر مضجع شریف امامین عسکریین الا نصب شد این ضریح تا سال ۱۳۸۱ قمری که ضریح جدید به همت بازرگانان ایرانی و عراقی ساخته و نصب،شد بر روی مضجع امامین عسکریینها قرار داشت.
فعالیتهای ستاد توسعه و بازسازی عتبات در سامرا
پس از سقوط دیکتاتوری بعث، سامرا به جهت موقعیت جغرافیایی خاص، هدف بالقوه گروههای سلفی و تکفیری قرار گرفت و در دو نوبت، با رخنه عوامل تکفیری به حرم در سال ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ شمسی خسارات عمدهای به عمارت و مأذنهها وارد شد و گنبد خشتی مطلای حرم امامین عسکریین و گلدستههای حرم بر اثر انفجار فروریخت.پس از اقدامات اولیه مرحوم دکتر محمد علی شهرستانی و شماری از خیران ایرانی در قم برای بازسازی گنبد و ضریح زیر نظر مرجعیت عالیه و تولیت عتبه، ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات برای بازسازی و تجدید بنای سازه وارد سامرا شد.
نخست، استان فارس به عنوان استان معین، بازوی اقدامات ستاد مرکز در اجرای پروژههای ستاد تعیین شد.سپس، نظر به فعالیت چشمگیر ستاد استان کرمان در مقاوم سازی سازه حرم حسینی مقاوم سازی حرم امامین عسکریین یا به این ستاد واگذار شد.
در ۳۷ پروژه انجام شده اقدامات زیربنایی مانند مقاوم سازی ساقه گنبد و روبنایی مانند طلاکاری گنبد و منارهها اجرای سنگ و ازاره حرم مطهر و کاربندی سقفها و آینه کاری و قطار مقرنس در کنار اقدامات تزیینی مانند ساخت صندوقچههای خاتم مضجع مطهر امامین عسکریین و،منسوبان دربهای متعدد و همکاری در ساخت ضریح و نیز اقدامات رفاهی و خدماتی مانند احداث مضیف حرم مطهر تأسیس نانوایی و سرویس بهداشتی دیده میشود. مقاوم سازی سازه اصلی حرم مطهر و نیز طراحی طرح جامع توسعه حرم مطهر در سامرا از دیگر اقدامات ستاد در سالهای اخیر است. در شهر بلد نیز ستاد ۱۷ پروژه انجام داده است که مدیریت آن اکنون زیر نظر ستاد سامرا قرار دارد.
آرزوی شهید سلیمانی برای خروج خانه پدری امام عصر از غربت
چشم انداز سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، توسعه شهر سامرا با محوریت حرم مطهر امامین عسکریین بود؛ به صورتی که تهدیدهای آتی متوجه حرم مطهر نشود و امنیت ذهنی محبان اهل بیت با تکرار فاجعه تخریب، بار دیگر به خطر نیفتد؛ آرزویی که با شهادت وی عملی نشد و رسالتی است بر دوش کسانی که تداوم راه او را عهده دار شده اند.
